monalisaweb.nl

<

 

"Het woud dat hoort, het veld dat ziet", een pentekening van Jeroen Bosch

De metafoor van de ogen in het veld en de oren in het bos verplaatst ons in
de middeleeuwse denkwereld en is in relatie gebracht met een opschrift van
een Nederlandse anonieme houtsnede uit 1546 :"Dat Velt heft ogen, dat Wolt
heft oren, Ick wil sien, swijghen ende hooren." De betekenis van de
voorstelling is dat de mens ten opzichte van de omringende wereld op zijn
hoede moet zijn, beter zijn mond niet voorbij kan praten, wil het kwade geen
vat op hem krijgen. Tweede interpretatie is : "Wee hem die een levendige
fantasie heeft , hij voelt zich steeds onveilig". Centraal zien we een uil
afgebeeld, symbool van het ingenium (de fantasierijke geest). De ogen en
oren zijn de door gevaren verscherpte zintuigen van de kunstenaar.
Derde interpretatie is: "Armzalig is de geest die slechts werkt met
vondsten van anderen, en zelf niets nieuws weet te bedenken."

De meest interessante werken uit de kunstgeschiedenis zijn zonder meer
kunststukken die niet zomaar hun ware betekenis vrij geven. Mysterieuze
schilderijen waarop symbolen en metaforen sleutels zijn waarmee je
langzamerhand de ware boodschap aan het ontdekken bent. Deze speurtocht
(weg, beweging in de tijd, onderzoek) is een proces dat tot een "oplossing"
leidt.

Het interpreteren van een kunstwerk is subjectief. In 1913 schrijft Theodor
Lipss over
het begrip "Einfülung" (inleving, invoeling of empathie) dat aan de
belevenis voorafgaat en
haar mogelijk maakt. Hoe kunnen we uit onze positie (hier en nu)
schilderijen van Jeroen
Bosch invoelen? Inleven in een wereld waarboven de geest Gods zweefde en men

goed wist wat goed en kwaad voorstelde. Het christendom was een praktijk,
werd
doorleefd, het was geen kennissysteem.
Religie werd innerlijk beleefd. De waarheid lag niet in de woorden, maar in
het begrip
van die woorden. De hoogste vorm van het beleven is "het innerlijke vinden".

Begrijpt een gelovige Bosch's "Tuin der lusten" tot op de diepste kern en op
een andere manier dan een ongelovige? Zijn we in staat om behalve esthetisch
ook innerlijk de boodschap van Jeroen Bosch in te voelen? Hoe kan men zich
verplaatsen in de middeleeuwse tijdsgeest?
Iedereen doet dat op zijn eigen manier, gevangen in het web van zijn eigen
gedachten en associaties. Kunstenaars ook. En dat heeft als resultaat een
nieuwe werkelijkheid ,
die van de werken van deze tentoonstelling.
De kijker kan gaan invoelen en beleven en uiteindelijk begrijpen wat de
bedoeling van de kunstenaar was. Die bedoeling kan op zich een idee van
meerdere mensen zijn, Iets dat
men onmiddellijk herkent. Het moment van het "horen", om met de anonieme
kunstenaar uit
de 16e eeuw te spreken, is het moment van herkenning.

De kunst van Jeroen Bosch is een open boek vol fantastische en realistische
vormen, allegorische verhalen die de hele wereld willen omvatten. Denkwijzen
van zijn tijd, maarook zijn eigen gedachten. Niet anders zijn
de werken van deze hedendaagse kunstenaars
die een andere wereld bewonen en eigen ideeën hebben. Dat geeft als
resultaat een gevarieerde expositie die het bewijs is dat ieders gevoels- en
gedachtewereld anders is en dat belevenis subjectief is.
Hier heeft iedereen gezegd wat hij moest of kon zeggen.
Maar dat was ook gebeurd zonder het veld met de ogen en het bos met de
oren.
Ons rest om het te horen!

Marijana Drozdek

 

 <
monalisaweb.nl